gunpolicuy

Kako rešiti problem nelegalnog oružja i redukovati posed legalnog

Da li ste znali da je Srbija peta zemlja u svetu i treća u evropi po broju oružja na 100 stanovnika, sa stopom od 37.8? Ispred nas su samo SAD, Jemen, Švajcarska i Finska.

Po procenama MUP-a, u Srbiji ima preko 3 miliona komada oružja u privatnom vlasništvu, (dok neki stručnjaci smatraju da broj ilegalnog oružja nije moguće ni probližno odrediti) a od toga 1,2 miliona registrovanih. Tačnije 874.368 građana i 1.766 pravnih lica koji su ukupno registrovali 1.189.522 komada oružja. Što nas navodi na zaključak da u Srbiji svaki osmi stanovnik poseduje registrovano oružje,a zapravo svaki drugi stanovnik poseduje neko lako naoružanje te i da ukupan broj oružja u posedu civila prevazilazi broj oružja u rukama vojske i policije.

Istraživanja su pokazala da ljudi u Srbiji pored posedovanja oružja za potrebe lova ili sporta, oružje prvenstveno poseduju da bi zaštili sebe, porodicu i svoju imovinu. Uzroci takvog razmišljanja jesu nasledje mnogobrojnih ratova, loša državna kontrola, nedostatak poverenja da bezbednosne snage mogu rešiti njihov problem, destruktivni uticaj organizovanog kriminala na javnost, ali i istorijski ukorenjeno shvatanje koje posedovanje oružja povezuje sa društvenim statusom i zaštitom ličnog integriteta.

Predlog novog zakona

Usled pritiska javnosti za promenom zakona o oružju i municiji, i uvođenjem rigoroznijeg procesa izdavanja dozvole, kao i potreba zakonodavstva da se uskladi sa EU direktivama, donet je novi nacrt zakona, čija je javna rasprava završena u februaru ove godine, i koji će se do kraja godine naći u parlamentu. Treba napomenuti da zakon koji je još uvek na snazi datira iz 1992. godine.

Novine koje ovaj zakon donosi su uvođenje obaveznog lekarskog pregleda kod predaje zahteva za dozvolu, ali i periodičnog i lekarskog i psihijatrijskog pregleda. Slobodna kupovina i bez obavezno registrovanje vazdušnog kao i tetivnog oružja, dozvoljena neograničena nabavka municije bez traženja posebne dozvole. Dozvola za kolekcionarsko držanje oružja, slobodno nabavljanje, posedovanje, držanje i nošenje raznog nesmrtonosnog oružja kao što su elektrošokeri, biber-sprejovi i suzavci ali i uvođenje brokera, odnosno posrednika prilikom kupovine oružja.

Problem nekontrolisanog naoružanja

Najveći problem u Srbiji zapravo jeste preveliki broj nelegalnog oružja. Po tvrdnjama MUP-a većina krvičnih dela se zapravo izvršava ilegalnim oružjem. Po izveštaju MUP-a o svojim rezultatima, u Srbiji se godišnje zapleni izmedju 2.139 (2008.) i 730 (2012.) komada oruzja. Imajući u vidu da smo mi zemlja u tranzitu i da je krijumčarenje oružja jedan od problema kojima se bavi naša pogranična policija ovakvi rezultati ne mogu doneti željene promene. U postupku legalizacije oružja, tzv. amnestije 2003. godine građani su predali 30.087, a 2007. oko 10.000 komada oružja. Što je svakako nedovoljno, imajući u vidu broj ilegalnih komada koji je u opticaju.
Ipak da rigorozni zakoni ne mogu dati konkretne rezultate primer je Venecuela, koja je 2012. uvela potpunu zabranu prodaje oružja, kao i izdavanje novih dozvola za posedovanje. Po tvrdnjama NVO u Venecueli od zabrane prodaje oruzja za godinu dana od kada je zabrana stupila na snagu zabeležila porast sa stope od 73 na stopu od 79 ubistava na 100.000 stanovnika.

Još jedan primer da zabrana oružja nije donela rezultate po pitanju broja ubistava je Engleska, gde je nakon zabrane iz 1997.godine zabeležen porast ubistava, sve do 2003.godine kada je primećen pad, a taj se pad zapravo povezuje sa rezultatom povećanja broja policajaca u periodu 2003. i 2004. godine.

Australija je pak primenila jedan drugačiji pristup razoružavanja stanovništva, tzv. programom buyback, otkupom što legalnog što ilegalnog oružja u vlasništvu stanovništva, budžet za taj program bio je 500 miliona dolara, i tom prilikom je otkupljeno 640.000 komada oružja. Akcija je trajala godinu dana, od 1.okt. 1996. do 30. sept. 1997. godine, ali i tada pad stope ubistava se nije dogodio sve do osam godina nakon završetka programa. Toliko zakasnele rezultate nije bilo moguće objasniti. Pa je jedino objašnjenje po procenama stručnjaka zapravo kao i u Engleskom primeru, povećanje policijskih snaga koje su se dogodile u to vreme.
Isti program su izvršile i Argentina i Brazil, Argentina 2007. godine otkupila ukupno 104 782 komada vatrenog oružja i pritom plaćala od 30$ do 145$ po komadu, zavisno od tipa oružja. Brazil je organizovao dva buyback programa od 2003. do 2009.godine i pritom otkupili 1,1 miliona komada oružja i plaćali do 100$ po oružju.

Rešenja

Uvođenje zabrana ili nekih drugih rigoroznih mera po pitanju regulisanja naoružanja u Srbiji nije moguće usled tradicionalno jake kulture korišćenja i posedovanja oružja koju podržava većina članova društva. Pored toga, da MUP zaista poseduje tačne podatke o broju nelegalnog oružja, verovatno bi imali i podataka o lokaciji i mogli bi da reše taj problem, a fizički i tehnički nije moguće vršiti racije na širem prostoru Srbije. Istraživanja su takođe pokazala, da bi vraćanje poverenja u organe reda svakako obezbedilo osećaj sigurnosti kod građana, i samim tim nepotrebnost posedovanja.

Ono što država može preduzeti kada je u pitanju dozvola za posedovanje, a što novi nacrt zakona predviđa je rigoroznija lekarska kontrola kao i obavezna periodična. Ono što ne reguliše, a trebalo bi se naći u novom zakonu je:

1. Uvođene obaveznog bezbednog skladištenja oružja u odgovarajuće sefove- kutije, kako neželjena lica ne bi došla u posed istih. Poznati su česti slučaji tragedija u kojima su akteri maloletna lica, a pištolji u vlasništvu njihovih roditelja.
2. Uvođenje upucavanja odnosno uzimanje balističkog otiska svakog komada oružja, i stvaranje baze podataka, kako bi policija znala iz čijeg je pištolja pucano pre pronalaženja istog. Tako bi se smanjio broj bezumnog prangijanja, koja neretko završe nesrećnim ishodom ili oštećenjem javne imovine.

Kada je u pitanju rešavanje problema nelegalnog oružja, pored mogućnosti objave opšte legalizacije predviđene po novom nacrtu zakona, koja kao takva ne daje željene rezultate (primer amnestija iz 2003. i 2007. god.), može uvesti sledeći novine:

1. Dodatno podsticanje stanovništva na legalizaciju, oslobađanjem od poreza prve godine registrovanja. Država bi ovde imala dugoročne dobiti novim poreskim obaveznicima, a usled loše ekonomske situacije građanima bi dobrodošao jednogodišnji otpis poreza.
2. Uporedo sa legalizacijom, ponuda mogućnosti otkupa (buyback) oružja od stanovništva, koja se pokazala kao uspešna u zemljama gde je izvršena. Opet vodeći se lošom ekonomskom situacijom građana mnogi bi se odlučili na ovaj korak.

Za više informacija pogledati:

Veb izvor za objavljene dokaze o oružanom nasilju , zakonima i kontroli vatrenog oružja:
http://www.gunpolicy.org

Istraživački projekat o malokalibarskom naoružanju:
http://www.smallarmssurvey.org

Centar za kontrolu lakog naoružanja u jugoistočnoj Evropi

Autor – Miloš Stančić